Gotowość szkolna: jak sprawdzić, czy dziecko jest gotowe do szkoły

Gotowość szkolna to taki poziom rozwoju dziecka, który pozwala mu poradzić sobie w pierwszej klasie z nauką, z obowiązkami i z życiem w grupie. Nie zależy tylko od wieku. Składa się na nią rozwój poznawczy, emocjonalny, społeczny i ruchowy. Wyjaśniamy, po czym ją poznać i co zrobić, gdy masz wątpliwości.

Co to jest gotowość szkolna

Gotowość szkolna, nazywana też dojrzałością szkolną, to stan, w którym dziecko jest przygotowane do nauki w szkole i do nowej roli ucznia. Ocenia się ją całościowo. Dziecko może świetnie liczyć, a jednocześnie nie być jeszcze gotowe na rozstanie z rodzicem, siedzenie w ławce czy pracę w grupie.

Na gotowość szkolną składają się cztery obszary:

• poznawczy, czyli uwaga, pamięć, myślenie, rozumienie poleceń i ciekawość świata,
• emocjonalny, czyli radzenie sobie z porażką, złością i stresem oraz wytrwałość w zadaniu,
• społeczny, czyli kontakt z rówieśnikami, współpraca, czekanie na swoją kolej i słuchanie nauczyciela,
• ruchowy, czyli sprawność całego ciała, chwyt kredki, rysowanie, wycinanie i samodzielność przy ubieraniu.

Po czym poznać, że dziecko jest gotowe do szkoły

Dziecko gotowe do pierwszej klasy zwykle robi większość z tych rzeczy, choć nie wszystkie idealnie:

• skupia się na zadaniu przez kilkanaście minut i kończy to, co zaczęło,
• rozumie i wykonuje polecenia złożone z dwóch lub trzech kroków,
• opowiada, co się wydarzyło, i odpowiada na pytania pełnymi zdaniami,
• radzi sobie z drobną porażką bez długiego płaczu czy wybuchu złości,
• bawi się z innymi dziećmi, dzieli się i czeka na swoją kolej,
• prawidłowo trzyma kredkę, rysuje po śladzie i wycina nożyczkami,
• samodzielnie ubiera się, je i korzysta z toalety.

Umiejętność czytania i pisania nie jest warunkiem gotowości szkolnej. Tego dziecko uczy się w szkole. Ważniejsze są uwaga, samodzielność i radzenie sobie z emocjami.

Sygnały, że dziecko może nie być jeszcze gotowe

Pojedyncza trudność to jeszcze nie powód do niepokoju. Przyjrzyj się bliżej, gdy kilka sygnałów utrzymuje się przez dłuższy czas:

• dziecko nie potrafi skupić się na zadaniu dłużej niż kilka minut,
• często reaguje silnym płaczem albo złością, gdy coś mu nie wychodzi,
• unika rówieśników albo ma z nimi częste konflikty,
• ma kłopot ze zrozumieniem prostych poleceń,
• bardzo niechętnie rysuje, nieprawidłowo trzyma kredkę, szybko męczy mu się ręka,
• mówi niewyraźnie albo w dużo prostszy sposób niż rówieśnicy.

Kiedy sprawdzić gotowość szkolną

Najlepiej w roku przed pójściem do pierwszej klasy, czyli w zerówce. Przedszkole obserwuje wtedy dziecko i do końca kwietnia przekazuje rodzicom informację o jego gotowości do podjęcia nauki w szkole. Jeśli ta informacja albo Twoje obserwacje budzą wątpliwości, nie czekaj do wakacji. Zostaje wtedy czas, żeby popracować nad tym, co wymaga wsparcia.

O odroczeniu obowiązku szkolnego albo o wcześniejszym pójściu do szkoły decyduje dyrektor szkoły, na podstawie opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Gdy dziecko jest już w pierwszej klasie i sobie nie radzi

Pierwsze tygodnie szkoły bywają trudne dla wielu dzieci i to normalne. Niepokoić powinno to, co nie mija po kilku tygodniach: codzienne bóle brzucha przed wyjściem, płacz nad zadaniami, uwagi od nauczyciela o koncentracji albo zachowaniu, niechęć do szkoły. Wtedy porozmawiaj z wychowawcą i umów konsultację u psychologa. Im szybciej znajdziecie przyczynę, tym łatwiej dziecku odzyskać pewność siebie.

Jak wygląda ocena gotowości szkolnej u psychologa

Psycholog zaczyna od rozmowy z rodzicami o rozwoju dziecka i o tym, co Was niepokoi. Potem spotyka się z dzieckiem i w formie zabaw oraz zadań sprawdza uwagę, rozumienie poleceń, myślenie, mowę, sprawność rąk i to, jak dziecko radzi sobie z emocjami. Na koniec dostajecie jasną informację, w czym dziecko jest mocne i co wymaga wsparcia.

W famili gotowość szkolną ocenia psycholog dziecięcy w Bytomiu. Gdy potrzebna jest dokładna ocena możliwości poznawczych, wykonujemy badanie Skalą Inteligencji Stanford-Binet 5, które kończy się opisową opinią.

Czy dziecko musi umieć czytać przed pierwszą klasą

Nie. Nauka czytania i pisania to zadanie szkoły. Przed pierwszą klasą ważniejsze są dojrzałość emocjonalna i społeczna, uwaga oraz samodzielność.

Kto ocenia gotowość szkolną

Wstępnie nauczyciel w przedszkolu, który widzi dziecko na co dzień w grupie. Przy wątpliwościach pomaga psycholog, który ocenia wszystkie obszary rozwoju i podpowiada, jak wesprzeć dziecko.

Co jeśli dziecko nie jest jeszcze gotowe do szkoły

To nie porażka ani wina rodzica. Czasem wystarczy kilka miesięcy wsparcia w konkretnym obszarze, a czasem lepiej dać dziecku więcej czasu. Decyzję podejmuje się na podstawie rzetelnej oceny, a nie jednej trudnej sytuacji.