ADOS-2 to obecnie najbardziej rzetelne narzędzie diagnostyczne w kierunku spektrum autyzmu. Stosujemy je u dzieci od 12. miesiąca życia, u młodzieży i u dorosłych. Samo badanie wygląda inaczej niż większość spotkań z psychologiem — nie polega na rozmowie ani wypełnianiu testów. Wyjaśniamy, co się dzieje od chwili wejścia do gabinetu.
Czym jest ADOS-2
ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, wersja druga) to ustrukturyzowana obserwacja zachowania. Diagnosta proponuje serię zadań, sytuacji i rozmów, które są tak zaprojektowane, żeby naturalnie ujawnić cechy charakterystyczne dla spektrum autyzmu lub je wykluczyć. Wszystko jest zaplanowane w protokole, ale dla osoby badanej wygląda jak luźna interakcja.
Narzędzie ma pięć modułów dopasowanych do wieku i poziomu komunikacji werbalnej. Moduł 1 dla dzieci, które nie mówią lub używają pojedynczych słów. Moduł 4 dla dorosłych z płynną mową. Diagnosta wybiera moduł na podstawie wstępnej rozmowy.
Jak wygląda samo badanie
Badanie trwa około 40-60 minut. U młodszych dzieci przebiega głównie w formie zabawy — diagnosta wyciąga zabawki, bańki mydlane, książki, proponuje wspólne aktywności. Obserwuje, jak dziecko reaguje na zaproszenie do interakcji, jak używa wzroku, gestów, jak reaguje na imię i jak buduje wspólne pole uwagi z drugą osobą.
U starszych dzieci, młodzieży i dorosłych dochodzą zadania komunikacyjne — opowiadanie historii na podstawie obrazków, opisywanie emocji, planowanie. Diagnosta zadaje też pytania o przyjaźnie, relacje, codzienne sytuacje społeczne. Cel jest jeden — zobaczyć, jak badana osoba radzi sobie w sytuacjach społecznych i komunikacyjnych w naturalnych warunkach.
Jak się przygotować
Dla dziecka — nie trzeba nic. Ważne, żeby było wypoczęte, najedzone i miało się dobrze. Nie pojawiajcie się z dzieckiem prosto po zajęciach dodatkowych, długiej podróży czy kłótni. Najlepsza pora to przedpołudnie albo wczesne popołudnie. Nie tłumaczcie dziecku z wyprzedzeniem, że „idzie zostać zbadane” — to wprowadza napięcie. Wystarczy „spotkamy się z panią/panem, który chce się z tobą pobawić”.
Rodzic nie uczestniczy w badaniu. Czekamy w poczekalni. Diagnosta po badaniu omawia z nami obserwacje i razem z wywiadem rodzinnym oraz innymi narzędziami (np. ADI-R) formułuje diagnozę. Wynik nie pada od razu w gabinecie — to proces, który wymaga zebrania wszystkich elementów.
Dla dorosłych — warto wziąć ze sobą wcześniejsze opinie psychologiczne, jeśli takie były. Pomocna jest też relacja kogoś bliskiego z dzieciństwa (rodzic, partner), bo część kryteriów dotyczy okresu rozwojowego.
Co dalej po badaniu
Wynik ADOS-2 to nie automatyczna diagnoza. To jeden z trzech filarów — obok wywiadu rozwojowego (ADI-R lub strukturyzowanego) i obserwacji w innych kontekstach (przedszkole, szkoła, dom). Pełna diagnoza wymaga zebrania tych elementów i opracowania opinii. U nas trwa to zwykle 2-3 tygodnie od ostatniego spotkania.
Po otrzymaniu diagnozy rozmawiamy o dalszych krokach — terapii u psychologa dziecięcego w Bytomiu, wsparciu w szkole, dokumentach do orzeczenia, kontakcie z poradnią psychologiczno-pedagogiczną. Diagnoza nie kończy procesu, otwiera go.
Diagnozę ADOS-2 prowadzimy w obu placówkach — przy pl. Kościuszki i w CH M1. Szczegóły, ceny, zapisy: Diagnoza ADOS-2 w famili.