Badanie ADOS-2. Na czym polega, jak wygląda i ile trwa

Badanie ADOS-2 to obserwacja, a nie test na kartce. Diagnosta proponuje zabawy, zadania i rozmowę, a w tym czasie sprawdza, jak dziecko nawiązuje kontakt, komunikuje się i bawi. W famili cała diagnoza to trzy spotkania albo jeden dzień w pakiecie.

Co to jest ADOS-2

ADOS-2 to skrót od angielskiej nazwy Autism Diagnostic Observation Schedule, wydanie drugie. To ustandaryzowany protokół obserwacji, który pomaga rozpoznać spektrum autyzmu albo je wykluczyć. Uchodzi za złoty standard w diagnozie autyzmu, bo każdy diagnosta prowadzi go według tych samych zasad i ocenia te same zachowania.

Badanie polega na obserwacji komunikacji, kontaktu z drugą osobą, zabawy i wyobraźni oraz powtarzalnych zachowań i zainteresowań. Diagnosta patrzy, jak dziecko reaguje, gdy ktoś zaprasza je do zabawy, pokazuje mu coś ciekawego albo zadaje pytanie.

Jakie moduły ma ADOS-2

ADOS-2 ma pięć modułów. Diagnosta wybiera jeden z nich na podstawie wieku i tego, jak osoba badana mówi. Dzięki temu dwulatek bez mowy i nastolatek, który mówi płynnie, dostają zadania dopasowane do siebie.

• Moduł T dla małych dzieci od 12 do 30 miesięcy, które nie mówią jeszcze zdaniami.
• Moduł 1 dla dzieci od 31. miesiąca, które nie mówią albo używają pojedynczych słów.
• Moduł 2 dla osób w każdym wieku, które mówią krótkimi zdaniami, ale nie płynnie.
• Moduł 3 dla dzieci i młodszych nastolatków, którzy mówią płynnie.
• Moduł 4 dla starszej młodzieży i dorosłych z płynną mową.

W famili badamy dzieci od 1. roku życia, pod warunkiem że dziecko już chodzi. Nie musi mówić. W modułach dla dzieci bez mowy diagnosta patrzy na gesty, spojrzenie i to, jak dziecko pokazuje, czego chce. Dorośli trafiają do modułu 4, w którym badanie ma formę rozmowy i zadań.

Jak wygląda badanie ADOS-2 krok po kroku

W famili diagnoza ADOS-2 to trzy spotkania, czyli wywiad, obserwacja oraz wydanie raportu z omówieniem. W pakiecie jednodniowym wszystkie trzy odbywają się tego samego dnia, z przerwą przed omówieniem.

1. Wywiad

Zaczynamy od spokojnej rozmowy z rodzicami. Pytamy o historię rozwoju dziecka, jego mocne strony i o to, co Was niepokoi. Przy diagnozie dorosłego rozmawiamy bezpośrednio z osobą badaną.

2. Obserwacja ADOS-2

To właściwe badanie. U małych dzieci zadania są zabawami, na przykład z bańkami mydlanymi, balonikiem, przyjęciem urodzinowym dla lalki albo wołaniem dziecka po imieniu. Starsze dzieci i nastolatki opowiadają historyjkę z książeczki obrazkowej, opisują obrazek i rozmawiają o przyjaciołach, emocjach i codziennych sytuacjach. Z dorosłym badanie toczy się głównie w rozmowie o konkretnych sytuacjach z życia.

Diagnosta nie odpytuje i nikogo nie ocenia. Obserwuje, jak osoba badana patrzy, pokazuje, odpowiada na zaproszenie do zabawy i dzieli się tym, co ją ciekawi. Potem przelicza obserwacje według algorytmu ADOS-2.

3. Raport i omówienie

Na trzecim spotkaniu dostajesz pisemny raport i omawiamy go razem.

Ile trwa badanie ADOS-2

Sama obserwacja ADOS-2 trwa zwykle od 40 minut do godziny, a cała wizyta z badaniem do 90 minut.

• Wywiad z rodzicami trwa około 50 minut.
• Raport dostajesz najpóźniej 7 dni po badaniu, na osobnym spotkaniu.
• Od pierwszego kontaktu do gotowego raportu mija zwykle 10 do 14 dni, a wolny termin proponujemy zazwyczaj w ciągu tygodnia.
• Pakiet jednodniowy trwa łącznie 3,5 do 4 godzin.

Pakiet jednodniowy polecamy szczególnie rodzinom, które dojeżdżają z innych miast. Zamiast trzech przyjazdów jest jeden.

Kto prowadzi badanie ADOS-2

ADOS-2 prowadzi certyfikowany diagnosta, czyli specjalista po szkoleniu z tego narzędzia. Od jego doświadczenia zależy, jak trafnie odczyta to, co zobaczył w gabinecie.

W famili certyfikat diagnosty ADOS-2 mają psycholożki Wioletta Hylińska, Kinga Lesik i Marta Łatacz, a zespół wykonał już ponad 150 diagnoz ADOS-2. Diagnozę autyzmu ADOS-2 w Bytomiu prowadzimy dla dzieci, młodzieży i dorosłych, a dla rodzin dwujęzycznych i obcokrajowców także po angielsku.

Jak przygotować dziecko do badania ADOS-2

Dziecka nie trzeba niczego uczyć ani ćwiczyć. ADOS-2 to nie test, który da się zdać albo oblać. Diagnosta patrzy na spontaniczne reakcje, więc trening w domu nic nie zmieni. Wystarczy, że dziecko przyjdzie wyspane, najedzone i zdrowe.

• Wybierz porę, w której dziecko zwykle jest w dobrej formie. Unikaj terminu tuż po przedszkolu albo w porze drzemki.
• Infekcja albo nieprzespana noc zmieniają zachowanie dziecka. Wtedy porozmawiaj z rejestracją o terminie.
• Powiedz dziecku, że idziecie pobawić się z kimś, kto ma ciekawe zabawki. Słowo „badanie” często niepotrzebnie stresuje.
• Zabierz wcześniejsze opinie, na przykład od logopedy, neurologa albo z poradni, i informacje z przedszkola lub szkoły.
• Jeśli dziecko nosi okulary albo aparat słuchowy, niech ma je na badaniu.
• W pakiecie jednodniowym weź przekąskę i picie na przerwę.

Dorosły przed badaniem może przypomnieć sobie, jak funkcjonował w dzieciństwie, bo część kryteriów dotyczy okresu rozwojowego. Pomaga relacja rodzica albo kogoś bliskiego z tamtego czasu, ale nie jest konieczna. Przydadzą się też wcześniejsze opinie psychologiczne, jeśli je masz.

Co dostajesz po badaniu ADOS-2

Po diagnozie dostajesz kilkustronicowy raport z wnioskami i rekomendacjami. To formalny dokument, z którym możesz pójść do psychiatry, do poradni psychologiczno-pedagogicznej albo do innej placówki. Dorośli korzystają z niego też na uczelni czy w pracy, gdy proszą o dostosowanie warunków.

Sama punktacja ADOS-2 nie jest diagnozą. Diagnosta zestawia wynik obserwacji z wywiadem i z tym, jak dziecko radzi sobie na co dzień. Dlatego wynik zawsze omawiamy z Tobą na spotkaniu i zostawiamy czas na pytania oraz rozmowę o tym, co dalej.

Ile kosztuje badanie ADOS-2 w famili

W famili badanie ADOS-2 u certyfikowanego diagnosty kosztuje 650 zł, a omówienie wyników z wydaniem opinii 250 zł. Pakiet jednodniowy z wywiadem, badaniem i opinią kosztuje 1 320 zł. Ta sama sesja w języku angielskim, z opinią po angielsku, kosztuje 1 690 zł.

Przy zapisie doradzimy, który wariant pasuje do Waszej sytuacji, jeden dzień czy trzy spotkania.

Czy ADOS-2 można zrobić online

Nie. Obserwacja ADOS-2 wymaga spotkania na żywo, z diagnostą i zestawem pomocy, które należą do protokołu. Kwestionariusz wypełniony w internecie jej nie zastąpi. W famili online może odbyć się wywiad z rodzicami albo omówienie raportu, a sama obserwacja odbywa się w gabinecie.

Czy ADOS-2 jest refundowane przez NFZ

W famili diagnoza ADOS-2 jest płatna. Robimy ją prywatnie, bez skierowania i bez kolejki.

Czy ADOS-2 wykrywa ADHD

Nie. ADOS-2 służy do diagnozy spektrum autyzmu. ADHD diagnozuje się innymi narzędziami, w famili na przykład testem MOXO, testem Conners 3 i wywiadem DIVA-5. Objawy obu bywają podobne, a u części dzieci autyzm i ADHD występują razem, więc czasem potrzebne są obie diagnozy.